Szymonka – urokliwa wieś na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich

Szymonka – wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim, nad Jeziorem Szymoneckim.

Osada Schimonken (obecnie Szymonka) powstała w 1503 roku. Lokował ją komtur ryński Rudolf von Tippelkirchen, który nakazał Mikołajowi Schmiedowi założenie wsi na 66 łanach, na prawie chełmińskim. Według wojskowego spisu z 1519 r. we wsi było 17 gospodarstw i funkcjonowały dwie karczmy. I już 1566 roku miano zbudować pierwszy kościół, a w pierwszych latach XVIII wieku miał postać kolejny kościół. Obecna świątynia powstała w XIX wieku. Kamień węgielny pod nowy kościół położono 4 lipca 1874 roku, a jego inauguracja miała miejsce 21 września 1877 roku.

Według spisu powszechnego z 1 grudnia 1905 roku, wieś liczyła 582 mieszkańców, z czego 576 było wyznania protestanckiego, 2 katolickiego i 4 judaizmu. W spisie tym 158 mieszkańców stwierdziło, że ich językiem ojczystym jest język mazurski.

Zimą 1914–1915 roku miejscowość była główną obroną pozycji niemieckiej. O nią rozbiło się kilka masowych szturmów rosyjskich. Podczas walk zimą 1914-1915 znacznemu zniszczeniu uległ kościół, który po wojnie został odbudowany. We wsi znajduje się wzniesienie gdzie widoczne są ślady okopów z okresu I wojny światowej. W pobliżu kościoła usytuowany jest pomnik poświęcony mieszkańcom parafii poległym w czasie I wojny światowej, pochodzącym z miejscowości: Szymonka (Schimonken), Olszewo (Olschewen), Stara Rudówka (Rudowken) i Górkło (Gurkeln). Na bocznych ścianach pomnika widnieją nazwiska poległych oraz współczesna, granitowa tablica z napisem: „WANDERER HALTE INNE • NEIGE DEIN HAUPT • UND BETE FÜR UNS • EIN VATERUNSER • WĘDROWCZE • STAŃ NA CHWILĘ • UCHYL TWOJE CZOŁO • I ZMÓW ZA NAS • JEDNO OJCZE NASZ”.

Jak gmina sprzedała cmentarz

O Szymonce zrobiło się głośno w 2012 roku, gdy okazało się, że gmina Ryn sprzedała rolnikowi dawny mazurski cmentarz. Gmina w 2011 roku wystawiła na sprzedaż jako nieużytek działkę znajdująca się w sąsiedztwie kościoła w Szymonce. Kupił ją mieszkaniec Szymonki. Zarówno gmina, jak i nowy właściciel nie mieli pojęcia, że działka jest dawnym ewangelickim cmentarzem. Gdy właściciel zaczął czyścić działkę wykopał obutą nogę. Widząc że but jest w niezłym stanie, przekonany był że ktoś ukrył ciało. Wezwał policję, a ta archeologów, którzy ustalili, że w tym miejscu od XVI do XIX w. chowano Mazurów. W grudniu 2012 roku odbył się w Szymonce ponowny pochówek szczątków. W pogrzebie uczestniczyli ksiądz katolicki i pastor ewangelicki oraz mieszkańcy wsi.

Kanał Szymoński

Przez wieś przepływa kanał Szymoński łączący jeziora Szymon z Szymoneckim. To jeden z najdłuższych kanałów żeglugowych na Wielkich Jeziorach Mazurskich. Jego długość wynosi 2,3 km. Wykopany z inicjatywy władz pruskich w latach 1765–1772. Zniszczony podczas wojen napoleońskich. W latach 1845-49 został pogłębiony i przywrócony do eksploatacji. Dziś cieszy się ogromną popularnością wśród wędkarzy.

Według spisu powszechnego wieś Szymonka w 2021r. liczyła 141 mieszkańców. W latach 1998-2021 liczba ta zmalała o blisko 36 proc.

Źródło:

• wiki.genealogy.net;
• Monachijskie Centrum Cyfryzacji/Bawarskiej Biblioteki Państwowej;
• Ponowny pochówek Mazurów, czyli jak gmina sprzedała cmentarz; Joanna Wojciechowska (PAP); 06.12.2012r.