Puńsk – wieś położona w północno-wschodniej części województwa podlaskiego, w powiecie sejneńskim, nad jeziorem Punia.
W średniowieczu tereny te zamieszkiwali Jaćwingowie. Jednak najazdy Krzyżaków doprowadziły do wyniszczenia plemion jaćwieskich. Z początkiem XV wieku miejsce to zaczęli osiedlać Litwini. W drugiej połowie XVI wieku chorąży litewski, Stanisław Zaliwski, na północnym brzegu jeziora Punia, wybudował dwór. Powstała wieś Nowe Puńsko. W 1597r. Zaliwski ufundował kościół, przy czym zadbał o dokument, potwierdzający nadanie parafii, podpisany przez Zygmunta III Wazę. Pojawiło się w nim zdanie zobowiązujące proboszcza parafii do znajomości języka litewskiego. Drewniany kościół kilkukrotnie zniszczony został przez pożary, aż do XIX wieku, kiedy to na miejscu starego wybudowano murowany, w stylu neogotyckim. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w 1989r, wpisano do rejestru zabytków.
Miasto Puńsk
W 1647 r. król Władysław IV Waza zatwierdził prawa miejskie Puńska i nadał mu herb z wizerunkiem św. Piotra. W tym czasie parafia puńska należała do diecezji wileńskiej, a od 1795r. do biskupstwa wigierskiego. Puńsk był miastem królewskim, składającym się z trzech jurysdykcji: właściwego miasta posiadającego samorząd, dworu leśniczego oraz plebani z ogrodami i innymi posiadłościami miejscowego proboszcza. Leżał przy drodze, prowadzącej z Merecza do Wiżajn.
W pierwszych latach XVII wieku mieszkańców zdziesiątkowała epidemia dżumy, a w 1795 r. nastąpił trzeci rozbiór Polski. Miasto straciło na znaczeniu, przestało się rozwijać i zubożało. Z uwagi na opłakany stan gospodarczy w 1852 r. Puńsk utracił status i prawa miejskie. Po I wojnie światowej mieszkańcy opowiedzieli się za przyłączeniem się do Litwy. W Puńsku powstał pierwszy litewski samorząd, którego wójtem został Petras Pacenka. Aktywnie gromadził milicjantów obwodu, przeprowadzał mobilizację do wojska litewskiego. Na przełomie 1918 i 1919r. w Puńsk panowała epidemia ospy. W ciągu dwóch miesięcy zmarło ponad 360 osób. W 1920 r. osada i okolice weszły w skład Państwa Polskiego. Petras Pacenka zmuszony został do wyjazdu na Litwę.
Większość mieszkańców Puńska w okresie międzywojennym stanowili Żydzi. Do dziś zachował się cmentarz żydowski oraz nieliczne zabudowania, w tym synagoga. Synagogę ze szkołą talmudyczną wybudowano na przełomie XIX-XX w. Podczas II wojny światowej, w 1941 r. Niemcy zdewastowali budynek. Po wojnie mieścił się tam sklep i kino. W dawnym domu rabina, usytuowanym obok synagogi, mieścił się Litewski Dom Kultury. Niestety synagoga oraz cmentarz zostały zdewastowane. Zachowało się tam kilkadziesiąt nagrobków wykonanych z polnych kamieni granitowych oraz fragmenty betonowego muru. Wieś zamieszkiwana była także przez protestantów niemieckiego pochodzenia . Ich cmentarze zachowały się w Puńsku i w Poluńce.
Współcześnie
Przez ten cały czas mniejszość litewska zachowała swoją tożsamość. Działający od 1956 r. Dom Kultury Litewskiej wciąż stanowi centrum wokół którego skupia się większość zespołów pieśni i tańca w regionie. Istnieje także drukarnia litewska, w której wydawany jest w języku litewskim dwutygodnik „Aušra”. A od 2006 język litewski w Puńsku jest językiem pomocniczym. W stuletnim, drewnianym budynku mieści się Muzeum etnograficzne „Stara Plebania”, gdzie prezentowane są wystawy rękodzieła ludowego i strojów ludowych. Lokalne restauracje oferują tradycyjne litewskie specjały.
Do Puńska warto przyjechać w noc świętojańską. W tym dniu odbywa się tu folklorystyczne Święto Rosy. Litwini zakładają wówczas stroje ludowe, śpiewają litewskie pieśni. Dziewczęta zbierają kwiaty i zioła, z których robią wianki, by w nocy puścić je na wodzie. To nie jedyny ludowy obrzęd obchodzony w Puńsku. Zaduszkową tradycją jest poetycki koncert ku pamięci zmarłych oraz palenie starych, często uszkodzonych drewnianych krzyży. W ten sposób mieszkańcy oddają szacunek symbolowi krzyża. Uszkodzone krzyże nie trafiają w niegodne miejsca, nie są też nieodpowiednio niszczone.
Przy wjeździe do Puńska mieści się czwarty punkt Baśniowego Szlaku o nazwie Wioska Dwóch Mistrzów. Tu mali wędrowcy aby wydostać się z Labiryntu Języków muszą wykazać się sprytem.
I na koniec mała ciekawostka. Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej, w 1976 roku, Puńskiem (od nazwy miejscowości) nazwano krater na powierzchni Marsa. Jego średnica wynosi 11,6 km.
Dodaj komentarz na Facebooku