Nowe Bystre – podhalańska wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, pomiędzy grzbietami Pogórza Gubałowskiego.
Początkowo osada stanowiła część Rogoźnika, nazwanego potem Stare Bystre. Pierwsze pisemne informacje na temat osady Nowe Bystre pojawiają się w dokumencie króla Jana Kazimierza z 1650 r.
„1650, 7sierpnia, Warszawa • Jan Kazimierz potwierdza Jakóbowi Gadowskiemu posiadanie sołtystwa w Starem Bystrem z przynależnościami: Wierzch nowego Bystrego”. Rocznik Podhalański; Zakopane – Kraków 1914 -1921
W 1692 roku Jędrzej Gadowski (syn Jakóba), sołtys Starego Bystrego, w swym testamencie zapisał żonie Franciszce bystrzańskie grunty, w tym polanę Nowego Bystrego.
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
Dzięki wsparciu finansowemu cesarza Franciszka Józefa w 1865 r. we wsi powstała pierwsza szkoła prywatna, którą ok. 20 lat później przekształcono na szkołę ludową. W drugiej połowie XIX w. w wiosce wzniesiono istniejący do dzisiaj kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Budowę góralskiej świątyni zainicjowali sami mieszkańcy miejscowości. Zadeklarowali przeznaczyć własne grunta pod kościół i zobowiązali się zebrać fundusze na jego budowę. Pierwszym proboszczem był ks. Michał Czerwiński. W kościele znajduje się 9 witraży zaprojektowanych przez Piotra Ostrowskiego, a wykonanych w Krakowskich Zakładach Witraży. W kościele znajdują się cztery ołtarze. Trzy ołtarze wykonane w stylu neobarokowym pochodzą z XIX wieku. Czwarty ołtarz o wystroju góralskim pochodzi z początku XX wieku. W 2005 roku budynek przeszedł gruntowny remont.
Ochotnicza Straż Pożarna w Nowem Bystrem powstała w roku 1914. W latach 1933- 1937 wybudowano drewnianą remizę, a w 1937 wykonano i poświęcono sztandar jednostki OSP.
Wielka powódź
W połowie lipca 1934 roku ulewne deszcze spowodowały jedną z najtragiczniejszych powodzi w Polsce. Jej początek i najbardziej gwałtowny przebieg miał miejsce na Podhalu. Tak te wydarzenia opisał w Kronice Szkoły w Nowem Bystrem kierownik Michał Hołowaczuk:
„W połowie lipca nawiedziła tutejszy powiat i południowe powiaty województwa krakowskiego straszliwa klęska powodzi, jakiej nie pamiętają ludzie od lat kilkudziesięciu. Wskutek długotrwałych i ulewnych deszczów, które przypominały często tzw. oberwanie się chmury, wystąpiły z brzegów wszystkie rzeki i potoki górskie, zalewając całe wsie i części miast niżej położone, topiąc w swych szeroko rozlanych nurtach: zasiewy, zbiory, inwentarz i cały dobytek ludności wiejskiej, pociągając za sobą nadto ofiary w ludziach- ponad 100 ludzi, a straty materialne wynoszą z górą 100 miljonów złotych.
W tutejszej wsi woda zabrała wszystkie mosty na potoku oraz około 600m drogi w kierunku Ratułowa. Remizy i domu Karoliny Krzeptowskiej broniła dzielnie z narażeniem życia Straż Pożarna z Alojzym Polakiem jako prezesem na czele. Budynku szkolnego od strony drogi prowadzącej ze Zębu, która przybrała wygląd potoku górskiego broniło kilku druhów ze Straży z p. Michałem Hołowaczukiem kier. szk. na czele. Nowe Bystre oderwane od świata, tj. od Zakopanego przez zabranie mostów w Zakopanem i od Poronina na przeciąg 5 dni. Komunikacja przerwana, środków żywności brak we wsi dla kolonji harcerskiej. Pocztę do Zakopanego dowoziły samoloty. Po kilku dniach rozpaczliwych wody zaczęły opadać”.
Współcześnie
W 2021r. wieś Nowe Bystre liczyła 1 309 mieszkańców. W ciągu ostatnich 20 lat liczba ta wzrosła o 16 proc. To cicha wieś, która żyje własnym rytmem. Część mieszkańców podtrzymuje tradycje pasterskie, trudniąc się wyrobami oscypków, bundzów i innych przetworów mlecznych. Przez lata nowobystrzanie zajmowali się kamieniarstwem. Najbardziej znanymi kamieniarzami byli Franciszek Strączek „ Druksy”, który wykonał ogrodzenie kościoła i Jan Molek „Molas”.
Przez miejscowość przebiega Szlak Dziedzictwa Kulturowego Podtatrza, którego celem jest promocja twórczości i sztuki ludowej Podhala, Spisza i Orawy. Prowadzi on od Jurgowa przez Bukowinę Tatrzańską, Poronin, Murzasichle, Zakopane, Kościelisko, Nowe Bystre, Dzianisz i Ciche, aż do Zęba. Oferta szlaku to wizyty w warsztatach i pracowniach pasjonatów i artystów oraz poznanie ich dzieł.
Każdego roku na trasie Zakopane – Nowe Bystre odbywa się Rajd Szaroty, organizowany przez Gminę Poronin i Szkołę Podstawową w Nowe Bystre . Wojciech Dusza “Szarota” stworzył pierwszy zbrojny oddział partyzantów na Podhalu. Jednak z powodu zdrady, w ciągu roku Niemcom udało się rozbić ten oddział . Do końca nie wiadomo, w jakich okolicznościach zginął Wojciech Dusza i gdzie został pochowany. Reszta jego oddziału została rozproszona. Część osób zginęło w egzekucjach, które odbyły się w wielu miejscowościach Podhala.
Źródło:
- Rocznik Podhalański; Zakopane – Kraków 1914 -1921;
- nowebystre.parafia.info.pl;
- nowebystre.pl
Dodaj komentarz na Facebooku