Kiełpiny – wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, na wschód od Jeziora Kiełpińskiego.
Miejscowość założona w 1387 r. wraz z parafią przez władze zakonu krzyżackiego. W 1437 roku wieś liczyła 49 łanów i wchodziła w skład tzw. klucza lubawskiego (własność biskupstwa z siedzibą w Lubawie, która była prywatnym miastem biskupów chełmińskich). Po drugim pokoju toruńskim wieś włączono w ramach Prus Królewskich do Królestwa Polskiego.
Pierwszy, zniszczony kościół rozebrano i zastąpiono nowym, także drewnianym. Konsekracji dokonał biskup Tiedemann Giese w 1543 r. W tym czasie właścicielem wsi został szlachcic Mikołaj Płotowski. W 1630 roku doszło we wsi do pożaru, podczas którego spłonął drugi kościół parafialny. W efekcie wieś została przyłączona do parafii w Lidzbarku.
Dopiero w 1745 r. oddano do użytku nowy kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca. Wybudowano go w tym samym miejscu, gdzie dwie poprzednie świątynie. Tym razem fundamenty i mury kościoła wykonano z kamieni polnych. Konsekrowany przez biskupa chełmińskiego Andrzeja Stanisława Załuskiego. W wyniku pierwszego rozbioru Polski wieś wcielono do Królestwa Prus.
W 1823 r. gruntownie odnowiono świątynię, a w 1832 r. miało miejsce uroczyste poświęcenie kościoła. W 1848 r. nad kościołem kiełpińskim ustanowiono patronat mieszany, sprawowany przez biskupa chełmińskiego w parzystych miesiącach roku oraz w nieparzystych miesiącach przez rząd pruski.
W 1883 r. we wsi Kiełpiny mieszkało 290 osób (272 katolików i 18 ewangelików). Funkcjonowała tu także gospoda, poczta i szkoła do której uczęszczało 61 dzieci, również ze wsi Grądy, Wasioły, Kłodzina.
W 1908 r. Kiełpiny stały się znowu siedzibą parafii, do której w 1928 r. należały następujące miejscowości: Kiełpiny, Gronowo, Grądy, Rynek, Wasioły i Tarczyny. W okresie międzywojennym przy parafii działało Towarzystwo Misyjne, Bractwo Różańca św. i Stowarzyszenie Młodzieży Katolickiej. W 1934 r. we wsi mieszkało ogółem 468 osób.
Współcześnie
W 2021 roku Kiełpiny liczyły 387 mieszkańców. W latach 1998 – 2021 liczba mieszkańców zmalała o 3,5 proc. Wieś otulona jest Welskim Parkiem Krajobrazowym i przebiega przez nią szlak największych jezior Parku. Długość szlaku to 25,5 km. Trasa prowadzi przez okolice 7 jezior: Rybno, Zarybinek, Neliwa, Tarczyńskie, Grądy, Kiełpińskie i Gronowskie. Na trasie poza Kiełpinami leżą miejscowości: Rybno, Kostkowo, Grądy, Rynek i Gronowo.
Przy osiemnastowiecznym kościele znajduje się cmentarz z zabytkowymi nagrobkami, a w pobliżu budynek po dawnym zajeździe z okresu międzywojennego.
Źródła:
- wpk.warmia.mazury.pl;
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV;
- parafia-kielpiny.eu
Dodaj komentarz na Facebooku