Turna Mała – wieś zagubiona na szlaku

Turna Mała – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim. Charakteryzują zabytkowe zagrody z lat trzydziestych XX wieku. Przez wieś przebiega przebiega malowniczy nadbużański szlak rowerowy – 28 km dzikiej przyrody i spokoju.

Wieś powstała w połowie XVI wieku podczas budowy mostu przez Bug. Nowy most przechwycił szlak handlowy z Mielnika, co m.in. przyczyniło się do upadku tego królewskiego miasta. 

W 1560 roku tak pisali miernicy rozmierzający grunty miejskie: „Do tego miasta dlatego niemało włók ostawiono, iż mieszczanie nie mają się czym żywić. Gościniec obrócono na Turnę i Siemiescicze, jarmarków też i targów dobrych nie masz, a lud ubogi, acz nad portem, przed się handlu żadnego za ubóstwem nie wiodą, jedno się rolą żywią” (Archiwum Skarbu Koronnego, dz. XLVI, M 2, t. 1, k. 151).

Most ten jednak nie był stale przejezdny. Zdarzało się, że niszczyły go wylewy Bugu, jak np. w 1631 r., gdy rzekę pokonywano promem. Powstała w tym okresie karczma należąca do dóbr siemiatyckich. Pod koniec XVIII wieku w Turnej Małej było 14 domów, zamieszkiwanych przez 77 osób. Według spisu powszechnego w 1921 roku wieś liczyła 21 domów i zamieszkałą przez 102 osoby. Większość mieszkańców miejscowości (87 osób) zadeklarowała wówczas wyznanie prawosławne, 8 mieszkańców wyznanie rzymskokatolickie, a 7 wyznanie mojżeszowe.

Obecny most w Turnie Małej nad Bugiem powstał w latach 1949-1952. Do jego budowy wykorzystano elementy stalowe pochodzące z demontażu różnych mostów, uszkodzonych w czasie II wojny światowej na terenie Polski. Ma długość 295 metrów i dziewięć przęseł.  W 2023 roku przeszedł gruntowną modernizację.

Obecnie Turna Mała ma charakter wsi letniskowej. W 2021 roku liczyła 35 mieszkańców. W latach 1998-2021 liczba mieszkańców zmalała o ponad 50 proc.

Źródła:

• Studia i materiały do dziejów Siemiatycz. Tom I; praca zbiorowa pod redakcją Henryka Majeckiego; Białystok-Siemiatycze 2022;
• Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924 r.